Structurele braindrain op de Antillen remt effect van ontwikkelingshulp

24 mei 2004

De Antillenmonitor is een bron van gewaarmerkte informatie over de Nederlandse Antillen. De gegevens in de Monitor kunnen desgewenst gebruikt worden als nieuwe invalshoek of ter aanvulling of nuancering van de beschikbare informatie.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

De Nederlandse Antillen kampen al tientallen jaren met een structurele ‘braindrain’. Deze trend blijkt onder andere uit de cijfers van de Stichting Studiefinanciering Curaçao, die het grootste aantal jongeren op Curaçao bij hun verdere studie begeleidt. Juist de groep jongeren die in eigen land voor sociale stabiliteit kunnen zorgen, nieuwe ontwikkelingen kunnen dragen en de economie kunnen aandrijven, slijten na hun studie hun productieve jaren in Nederland, waar de perspectieven beter zijn. Vorming en (hogere) opleidingen verdienen daarom prioriteit bij het overheidsbeleid en bij de allocatie van ontwikkelingsmiddelen.

Per 31 december 2002 had de Stichting in totaal 3200 Curaçaose studenten onder haar hoede. Van die 3200 studenten, studeerden er 1500 in Nederland en 1700 op Curaçao. Deze verhouding is met name zorgwekkend, als men het studieniveau van de studenten vergelijkt. Van de 1500 Curaçaose studenten in Nederland, volgen ruim 1200 een HBO of wetenschappelijke opleiding. Van de 1700 jongeren die op Curaçao verder studeren, volgen ruim 1500 een MBO opleiding. De trend is dus dat jongeren die de hoogste capaciteiten hebben, in Nederland studeren.

In de praktijk blijkt ook, dat 65% van de Curaçaose studenten die hun studie in Nederland voltooien, in Nederland blijven wonen. De meeste blijven er werken, sommigen doen een vervolgstudie of kiezen een tweede studierichting. Een langer studieverblijf in Nederland doet de kansen op terugkeer verder afnemen. Van alle afgestudeerden komt gemiddeld slechts 35% terug.

Jongeren die op Curaçao studeren, blijven na afloop eerder op het eigen eiland wonen en werken. Zelfs diegenen die na voltooiing van hun studie aan de Universiteit van de Nederlandse Antillen een vervolgopleiding in Nederland doen, keren na afloop meestal terug. Ze zijn in eigen land volwassen geworden, lopen in eigen land stage, en vinden soms een vaste betrekking waar ze eerder stage hebben gelopen. Cijfers van de Stichting Studiefinanciering tonen bovendien dat Curaçaose studenten in eigen land beter scoren dan de Curaçaose studenten in Nederland, in die zin dat het slagingspercentage hoger ligt.

Deze structurele ‘braindrain’ heeft diverse oorzaken. In de eerste plaats ligt het aan de geringe werkgelegenheid in eigen land, aan het gebrek aan slagvaardigheid om werk te scheppen door middel van duurzame economische activiteiten, en aan de dominante en weinig hoopgevende politieke sfeer op de eilanden. De ‘braindrain’ bestaat ook doordat Nederland veel betere toekomstperspectieven aan de hoogopgeleide Curaçaose jongeren kan bieden. En tenslotte komt het omdat vorming en (hoger) onderwijs niet de hoogste prioriteit van de eilandelijke overheden geniet en ook niet tot de prioriteiten van de ontwikkelingshulp behoren. Daardoor wordt een negatieve vicieuze cirkel in stand gehouden: enerzijds worden niet voldoende mensen gekweekt die de ontwikkeling kunnen dragen en de economie kunnen aandrijven; anderzijds zijn de hoogopgeleide jongeren niet gemotiveerd om terug te komen zolang de economie niet op gang komt en er geen reële hoop op verbetering bestaat.

Van onwil kunnen de Curaçaose studenten in Nederland niet worden beticht. Op initiatief van een groep studenten in Rotterdam, is de Stichting Carrière Oriëntatie Dagen opgericht, die jaarlijks in Nederland een ontmoeting organiseert tussen Antilliaanse studenten die in de eindfase van hun studie zitten, en Antilliaanse bedrijven die als potentiële werkgevers kunnen worden beschouwd. De Carrière Oriëntatie Dagen worden druk bezocht door jongeren die na hun studie graag naar hun eiland terugkeren.

Concluderend kan gezegd worden dat de structurele ‘braindrain’ op de Antillen de sociaal-economische ontwikkeling afremt, omdat de lokale mensen die de ontwikkeling kunnen dragen grotendeels in Nederland terechtkomen. Daarmee resulteert ook het rendement van het lokale onderwijs, dat met eilandelijke gelden wordt gefinancierd, voor een belangrijk deel in Nederland. Zolang deze structurele braindrain plaatsvindt, is er geen draagkracht om de oorzaken ervan te overstijgen noch om de ontwikkelingshulp effectief te maken. Om dit patroon te doorbreken, is het dringend dat vorming en (hogere) opleidingen de hoogste prioriteit genieten bij het overheidsbeleid en bij de allocatie van ontwikkelingsmiddelen.

Bron:

drs Freddy Curiel RA
Counselor Deloitte.
Tel: (5999) 433-3333