Antillenmonitor-29
Gepubliceerd op 30 juli 2003

Betreft: Koninkrijksingrijpen is een ultimum remedium

De onlangs afgeronde kabinetsformatie in de Nederlandse Antillen en de in het kader daarvan spelende affaire rond een mogelijke benoeming van Anthony Godett als minister, hebben de vraag doen rijzen, of en in hoeverre Nederland of de Koninkrijksregering bevoegd is in te grijpen in dit soort aangelegenheden. Nederland, de Antillen en Aruba zijn autonome landen en hebben als zodanig geen enkele bevoegdheid in elkaars interne zaken. De koninkrijksregering heeft wel een dergelijke bevoegdheid, maar dan slechts als ultimum remedium, wanneer namelijk in het land zelf geen correctie van een ontoelaatbare toestand van onbehoorlijk bestuur mogelijk zou blijken te zijn. Met deze monitor wordt – zoals gebruikelijk - beoogd een meer genuanceerde en staatsrechtelijk verantwoorde uiteenzetting te geven over deze kwestie.

Formatieproces
Kabinetsformatie is een interne aangelegenheid van elk land van het koninkrijk. In Nederland is het de Koningin, in de Antillen en Aruba zijn het de Gouverneurs die na consultatie van o.m. de fractieleiders in de Tweede Kamer c.q. de Staten het formatieproces op gang brengen en begeleiden. Uiteraard moeten ook hier de regels van behoorlijk bestuur in acht worden genomen. De Koninkrijksregering komt slechts in beeld wanneer er sprake is van grove overschrijding van de grenzen van goed bestuur en er in eigen land geen redres mogelijkheden meer zijn.

Benoeming ministers en staatssecretarissen
Ook de benoeming van bewindspersonen betreft een interne zaak van de landen zelf. Van de betrokken politieke partijen (in eerste instantie) en van de formateur(s) (in tweede instantie) mag worden verwacht dat zij bij het voordragen van kandidaat bewindspersonen rekening houden met aspecten van integriteit en van onverenigbaarheid van belangen en functies. Daartoe bestaan er in alle drie landen van het Koninkrijk een zg. “screeningsprocedure” door de resp. Veiligheidsdiensten. Wanneer uit de screeningsprocedure feiten en omstandigheden zouden blijken die de conclusie rechtvaardigen dat de benoeming van betrokkene redelijkerwijs ernstig nadeel kan brengen aan het landsbestuur of aan het daarin te stellen vertrouwen, moet de partij van betrokkene of in ieder geval de formateur van een voordracht afzien. Mochten de partij, de formateur en de Staten toch volharden in een voordracht en mochten alle andere overlegstructuren in eigen land uitgeput blijken, komt de zaak uiteindelijk ter beslissing in handen van de Gouverneur. Deze heeft als hoofd van de Antilliaanse regering en als orgaan van het Koninkrijk tot taak de deugdelijkheid van bestuur in het land te waarborgen, zoals dit is neergelegd in artikel 43,lid 2, van het Statuut. Op grond van artikel 21 van het Reglement van de Gouverneur, is hij bevoegd landsverordeningen en landsbesluiten die in strijd met zijn met het Statuut, internationale regelingen, rijkswetten, dan wel met belangen van het koninkrijk voor te dragen aan de Koninkrijksregering tot vernietiging.

Ingetrokken

In het onderhavige geval had de Gouverneur in alle redelijkheid tot het oordeel kunnen komen dat op basis van de resultaten van de screening en gelet op de ernst van de strafbare feiten waarvan hij wordt verdacht, een eventuele benoeming van betrokkene het hierboven bedoelde nadeel enz. kan teweegbrengen. In het geval van de heer Godett is het niet zover gekomen dat de Gouverneur van een dergelijke bevoegdheid gebruik hoefde te maken omdat de voordracht van de heer Godett uiteindelijk door de formateur is ingetrokken. Er is dus - zoals het in eerste instantie ook hoort - in de Antillen zelf een oplossing gevonden voor het gerezen conflict.

Koninkrijksregering
Mocht er toch gepersisteerd zijn in de voordracht had de Gouverneur de kwestie kunnen voorleggen aan de Koninkrijksregering. Aan het Hoofd van de koninkrijksregering staat het Staatshoofd, de koningin. Verder maken daarvan deel uit: de ministers van Nederland en de gevolmachtigde ministers van de Nederlandse Antillen en Aruba. Al deze ministers tezamen vormen de Ministerraad van het Koninkrijk. Na beraadslaging in de Koninkrijksministerraad wordt de door de Gouverneur voorgedragen kwestie voor advies voorgelegd aan de Raad van State van het Koninkrijk. Daarvan maken deel uit de leden van de Nederlandse Raad van State en een op voorstel van de Antilliaanse resp. Arubaanse Regering benoemd lid. Daarna beslist de Koninkrijksregering. Het betreft hier een uitzonderlijke situatie die – zoals gezegd – slechts aan de orde is in het even uitzonderlijke geval dat de overlegstructuren in het betrokken land zijn uitgeput.

Slot
Het vorenstaande rechtvaardigt de conclusie dat Nederland als land niet kan ingrijpen in Antilliaanse aangelegenheden en dat de mogelijkheden daartoe van het Koninkrijk beperkt zijn tot de uitzonderlijke, ernstige gevallen van grove schending van de beginselen van behoorlijk bestuur, terwijl in eigen land bovendien geen correctiemogelijkheden meer aanwezig zijn. De roep van sommigen in met name Nederland tot ingrijpen van Nederland in de benoemingsprocedure was dus zonder rechtsgrond, en voor zover het een oproep was aan de Koninkrijksregering was dit te prematuur.

Bron:
Mr. N.G. Navarro
Advokatenkantoor Halley, Blaauw, Navarro

Antillenmonitor-29 Gepubliceerd op 30 juli 2003

Betreft: Koninkrijksingrijpen is een ultimum remedium

Antillenmonitor-29
Gepubliceerd op 30 juli 2003